Debaty sejmoweVI Kadencja

Interpelacja w sprawie realizacji przez strony przystępujące do rokowań nad zawarciem układu zbiorowego pracy norm zawartych w art. 241 z ozn. 2 Kodeksu pracy

   Szanowny Panie Premierze! Na mocy postanowień art. 2412 § 2 Kodeksu pracy podmiot występujący z inicjatywą zawarcia układu zbiorowego pracy jest zobowiązany powiadomić o tym każdą organizację związkową reprezentującą pracowników, dla których ma być zawarty układ, w celu wspólnego prowadzenia rokowań przez wszystkie organizacje związkowe. Taki obowiązek, którego realizacja jest przejawem lojalności i solidarności organizacji, które chcą reprezentować zbiorowe interesy pracowników, może w praktyce przysporzyć stronie inicjującej prace nad układem wielu trudności.    Dostęp informacyjny do głównych organizacji związkowych działających w kraju jest możliwy poprzez prowadzoną przez te organizacje politykę medialną (strony www, wydawnictwa, broszury informacyjne itp.). Funkcjonuje jednak nieznana bliżej liczba organizacji związkowych, działających na szczeblu zakładu pracy lub w postaci organizacji międzyzakładowych, których obszar informacyjnego oddziaływania nie wykracza ponad zakład pracy, w którym te organizacje związkowe funkcjonują. W związku z tym istnieją realne trudności w powiadomieniu takich organizacji o toczących się rokowaniach nad zawarciem ponadzakładowego układu zbiorowego pracy, co z kolei może przyczynić się do podważenia legalności zawartego układu.    Kolejną ważną sprawą wymagającą wyjaśnienia jest obowiązek podjęcia i prowadzenia rokowań układowych przewidziany w art. 2412 § 3 K.p. Według powołanego przepisu strona uprawniona do zawarcia układu nie może odmówić żądaniu drugiej strony podjęcia rokowań między innymi w sytuacji, kiedy układ zawierany jest dla pracowników nieobjętych układem.    Zasadą jest, iż układ zbiorowy pracy jest porozumieniem zawieranym przez autonomiczne względem siebie podmioty prawa, stąd też wszczęcie negocjacji zależy jedynie od woli stron upoważnionych do jego zawarcia. Jednocześnie przywołany wyżej przepis statuuje wyjątki od tej reguły, w których strona będąca adresatem inicjatywy układowej nie może odmówić żądaniu drugiej strony podjęcia rokowań. W takim wypadku mamy do czynienia z obligatoryjnością negocjacji układowych, zwłaszcza gdy z ich inicjatywą występują związki zawodowe. Stanowisko takie wydaje się potwierdzać istnienie po stronie związkowej instrumentu umożliwiającego wyegzekwowanie wskazanego obowiązku, którym jest możliwość wszczęcia sporu zbiorowego z powołaniem się na naruszenie podstawowej kompetencji związkowej, jaką jest wszczynanie rokowań zbiorowych.    Jednak z drugiej strony, zdaniem przedstawicieli doktryny prawa pracy, z obowiązkiem podjęcia rokowań układowych w sensie prawnym można mówić tylko wówczas, gdy z niewykonaniem określonej dyspozycji zawartej w normie prawnej (przepisie prawa) wiążą się gwarantowane przymusem państwowym sankcje. Jeżeli jednak państwo nie tworzy realnych gwarancji umożliwiających stronie uprawnionej wyegzekwowanie przysługującego jej prawa, to w tym kontekście treść art. 2412 § 3 K.p. należy ocenić jako ˝martwą literę prawa˝, która nie wpływa w sposób rzeczywisty na rokowania stron nad zawarciem układu. W praktyce oznacza to, że strona reprezentująca pracodawców, która nie chce zawrzeć układu, może odkładać w czasie przystąpienie do rokowań nad układem i w ten sposób torpedować starania strony związkowej o poprawienie sytuacji pracowników danej branży.    Wskazane przeze mnie wątpliwości zyskały obecnie na aktualności w związku z inicjatywą zawarcia ponadzakładowego układu zbiorowego pracy dla pracowników budownictwa i branż pokrewnych. Z inicjatywą zawarcia takiego układu wystąpiła w lipcu 2003 r. strona pracownicza reprezentowana przez przedstawicieli OPZZ, Związku Zawodowego ˝Budowlani˝, NSZZ Solidarność Krajowy Sekretariat Budownictwa i Przemysłu Drzewnego oraz Forum Związków Zawodowych. Potrzeba doprowadzenia do zawarcia układu jest tym bardziej paląca, że obecnie pracownicy z branży budownictwa nie są objęci ponadzakładowym układem zbiorowym pracy. Zachodzi więc przesłanka określona w przepisie art. 2412 § 3 K.p., tzn. obowiązek podjęcia rokowań w celu zawarcia układu dla pracowników nieobjętych układem. Jednak od dnia 31 lipca 2003 r., w którym to dniu strona związkowa zwróciła się do strony pracodawców Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych o podjęcie rokowań w celu zawarcia przedmiotowego ponadzakładowego układu zbiorowego pracy, nie nastąpiła żadna reakcja ze strony przedstawicieli partnera społecznego.    Mając na względzie rozwój dialogu społecznego w Polsce oraz sprawne jego funkcjonowanie, wyrażam swój niepokój zachowaniem strony pracodawców w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z definicją dialogu społecznego, zawartą w dokumencie programowym Rządu RP pt. ˝Zasady Dialogu Społecznego˝, jest to proces stałej interakcji pomiędzy uczestnikami dialogu w celu osiągnięcia porozumienia w istotnych sprawach społeczno-ekonomicznych, a taką sprawą jest niewątpliwie konieczność szczegółowego uregulowania sytuacji osób pracujących w budownictwie i branżach pokrewnych. Przedłużające się milczenie strony pracodawczej może zostać zinterpretowane jako brak woli i gotowości do wspólnych działań w celu wypracowania kompromisu. Ponadto rychłe przystąpienie Polski do Unii Europejskiej nakazuje oceniać takie sytuacje w kontekście rozwiniętej we Wspólnocie idei dialogu społecznego i obowiązywania pewnych standardów dotyczących wzajemnych relacji między partnerami społecznymi.    W związku z powyższym proszę Pana Premiera o odpowiedź na następujące pytania:    1. W jaki sposób należy dopełnić obowiązku określonego w art. 2412 § 2 K.p., tak aby nie pominąć żadnej uprawnionej organizacji związkowej i podjąć rokowania bez zagrożenia możliwości podważenia ich rezultatów z powodu tego rodzaju braków formalnych?    2. Jakie konkretne działania może podjąć działająca przy MGPiPS Komisja do Spraw Układów Zbiorowych Pracy w celu ułatwienia partnerom społecznym wszczęcia rokowań zbiorowych, w szczególności dotyczące powiadomienia organizacji związkowych o wystąpieniu z inicjatywą układową?    3. W jaki sposób, inny niż wszczynanie sporu zbiorowego, strony prowadzące rokowania nad układem mogą wyegzekwować obowiązek wynikający z normy art. 2412 § 3 pkt 1 Kodeksu pracy?    4. W jakim terminie strona wychodząca z inicjatywą może oczekiwać na odpowiedź partnera społecznego w kwestii przystąpienia do negocjacji nad zawarciem układu, w sytuacji kiedy przepisy działu 11 Kodeksu pracy nie regulują tej materii?    Łączę wyrazy szacunku    Poseł Zbigniew Janowski    Warszawa, dnia 8 marca 2004 r.