Debaty sejmoweVI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie nieprawidłowości w postępowaniach cywilnych i karnych prowadzonych w Sądzie Rejonowym w Kielcach oraz powołania przewodniczącego Krajowej Rady Sądownictwa

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo pana marszałka z dnia 8 kwietnia 2002 r., nr SPS-0202-1071/02, uprzejmie przedstawiam stanowisko dotyczące interpelacji pana posła Zbigniewa Nowaka w sprawie nieprawidłowości w postępowaniach cywilnych i karnych w Sądzie Rejonowym w Kielcach.    I. W części dotyczącej działalności sądów    Ad 1. W latach 1995-2001 w sądach okręgu kieleckiego zaginęły akta 70 spraw, w tym:    - 44 akta spraw karnych    - 15 akt spraw cywilnych    - 6 akt spraw rodzinnych i nieletnich    - 3 akta spraw wieczystoksięgowych    - 1 akta sprawy rozpoznawanej przez sąd pracy    - 1 akta sprawy rozpoznawanej przez sąd rejestrowy.    Przypadki zaginięcia akt spraw dotyczą następujących sądów:    - Sąd Rejonowy w Opatowie - 1 sprawa karna, akta sprawy odtworzono, sprawa została po odtworzeniu akt osądzona i prawomocnie zakończona;    - Sąd Rejonowy w Staszowie - 1 sprawa rozpoznawana przez sąd pracy, akta zaginęły po ich przesłaniu do Instytutu Medycyny Pracy w celu wydania opinii, a więc nie na terenie sądu, postępowanie o odtworzenie akt jest w toku;    - Sąd Rejonowy w Ostrowcu Świętokrzyskim - 6 spraw karnych, akta spraw wysłano poleconą przesyłką pocztową do Sądu Okręgowego w Kielcach w związku z wniesieniem środków zaskarżenia i zaginęły na poczcie, o fakcie tym zawiadomiono prokuraturę w celu ustalenia, czy nie doszło do popełnienia przestępstwa (nie wykryto sprawców), akta 4 spraw zaginionych odtworzono, 2 sprawy z repertorium są po odtworzeniu akt w trakcie rozpoznania przez sąd;    - Sąd Rejonowy w Kielcach - 62 sprawy, w tym:    - 15 akt spraw cywilnych    - 37 akt spraw karnych    - 6 spraw rodzinnych i nieletnich    - 3 sprawy wieczystoksięgowe    - 1 sprawa rejestrowa.    Ze spraw, których akta zaginęły w Sądzie Rejonowym w Kielcach w 60 sprawach akta odtworzono i 49 spraw po odtworzeniu akt rozpoznano wydając prawomocne lub jeszcze nieprawomocne orzeczenia.    Postępowanie o odtworzenie akt toczy się jeszcze w 2 sprawach, mianowicie:    - 1 karna pod sygn. IX Ko 1088/01 - wszczęte 12 października 2001 r., kolejny termin posiedzenia sąd wyznaczył na 9 maja 2002 r.;    - 1 wieczystoksięgowa - 21 stycznia 2002 r. założono akta księgi wieczystoksięgowej Kw nr 74772, dokonano 3-miesięcznego obwieszczenia, którego termin upłynął 24 kwietnia 2002 r.    Spośród spraw, których akta zaginęły w 2, po odtworzeniu akt umorzono postępowanie z powodu upływu terminu przedawnienia, obie sprawy dotyczyły wykroczeń, w których termin przedawnienia karalności czynu wynosił 2 lata.    W pozostałych 9 sądach okręgu (Busko-Zdrój, Kazimierza Wielka, Jędrzejów, Końskie, Pińczów, Sandomierz, Skarżysko-Kamienna, Starachowice, Włoszczowa) nie było przypadków zaginięcia akt spraw.    Z przedstawionych wyżej danych wynika, że część przypadków zaginięcia akt sądowych miała miejsce poza sądem (Ostrowiec Świętokrzyski, Staszów), wiele przypadków dotyczy spraw już osądzonych, w których zaginięcie akt nie rzutowało na sposób rozpoznania sprawy, a odnotowanie orzeczenia w urządzeniach ewidencyjnych sądu pozwoliło na szybkie odtworzenie akt i wykonanie orzeczenia. Pragnę też zwrócić uwagę, że zaginięcie akt często oznacza czasowy brak dostępu do nich, związanych z przypadkowym dołączeniem akt jednej sprawy do akt sprawy innej, kierowanej do archiwum lub przesłanej poza sąd. Świadczą o tym stwierdzone w Sądzie Rejonowym w Kielcach przypadki odnalezienia akt spawy uznanych za zaginione.    Pragnę dodać, że Sąd Rejonowy w Kielcach, szczególnie jego Wydział Karny, pracował w drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych w wyjątkowo trudnych warunkach lokalowych, w których brak miejsca na odpowiednie przechowywanie akt w połączeniu z olbrzymią liczbą spraw rozpoznawanych bardzo utrudniał właściwy nadzór nad aktami (w latach 1995-2001 do sądu tego wpłynęło 341 855 spraw). W 1999 r. sąd ten i jego wydział karny przenoszone były do nowego budynku, co także mocno utrudniało nadzór nad aktami spraw. Fakty te nie usprawiedliwiają osób kierujących sądem i wydziałem, które to osoby poniosły określone konsekwencje (o czym poniżej), pozwala jednak zrozumieć ciężar i trudności związane z kierowaniem wówczas sądem i jego wydziałem karnym (w 2001 r. wydział karny został podzielony na dwa wydziały, co pozwoliło usprawnić kierowanie nim), pozwala też ocenić skalę zjawiska - liczba spraw, których akta zaginęły, stanowi 0,018% wszystkich spraw, jakie wpłynęły w tym czasie do Sądu Rejonowego w Kielcach.    Ad 2. Z informacji nadesłanych przez prezesów sądów okręgu wynika, że w latach 1995-2001 umorzono na skutek upływu terminu przedawnienia karalności czynu 64 sprawy z repertorium K (przestępstwa) i 383 sprawy z repertorium Kws, Kws1 i W (głównie wykroczenia, wcześniej także wykroczenia i lżejsze przestępstwa skarbowe).    W poszczególnych sądach okręgu dane te przedstawiają się następująco: Sąd Liczba spraw, w których postępowanieumorzono na skutek upływu terminu przedawnienia Repertorium "K" RepertoriaKws, Kws1, W Busko-Zdrój 8 8 Jędrzejów - 50 Kazimierza Wielka 1 - Końskie - 12 Kielce 9 92 Pińczów 9 11 Opatów 3 11 Ostrowiec Świętokrzyski 24 - Sandomierz - 77 Skarżysko Kamienna 6 98 Starachowice 3 16 Staszów 1 2 Włoszczowa - 6 Razem 64 383    Spośród spraw wyżej wymienionych umorzenia postępowania w związku z upływem terminu przedawnienia karalności w większości miały miejsce w sprawach, gdzie po ich rozpoznaniu sąd ustalił, iż czyn stanowi wykroczenie, a nie przestępstwo (np. ze względu na nowe ustalenia co do wartości zabranych przedmiotów), dotyczy to też sytuacji, w których przeszkodą w rozpoznaniu sprawy był stan zdrowia lub fakt ukrywania się oskarżonego (postępowania w tych sprawach były przez dłuższy czas zawieszone).    Jednocześnie uprzejmie informuję, że w latach 1995-2001 sądy okręgu kieleckiego rozpoznały łącznie 1 032 588 spraw, z których ok. 14%, to jest ponad 144 000, to sprawy karne. Dane te pozwalają ocenić, że liczba spraw, w których postępowanie umorzono na skutek upływu terminu przedawnienia, stanowi 0,04% wszystkich spraw rozpoznawanych i 0,3% rozpoznawanych spraw karnych.    Ad 4. W związku z uznaniem, iż nadzór nad Wydziałem Karnym Sądu Rejonowego w Kielcach nie był wystarczający, Kolegium Sądu Okręgowego w Kielcach 29 października 2001 r. podjęło uchwałę o odwołaniu ze stanowiska przewodniczącego wydziału karnego i zawiadomieniu o uchybieniach prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie, a za jego pośrednictwem - ministra sprawiedliwości. W efekcie tych działań 31 marca 2002 r. minister sprawiedliwości odwołał ze stanowiska wiceprezesa Sądu Rejonowego w Kielcach nadzorującego pion karny sądu.    Wobec sędziego sprawującego funkcję przewodniczącego Wydziału Karnego Sądu Rejonowego w Kielcach w 2000 r. (przestał ją pełnić 31 grudnia 2000 r.) wyciągnięto, w dniu 12 listopada 2000 r., w związku z brakiem nadzoru nad sprawnością postępowania w sprawach o odtworzenie akt konsekwencje przewidziane w art. 37 § 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (DzU z 2001 r. nr 98, poz. 1070), który brzmi, iż ˝w razie stwierdzenia uchybienia w zakresie sprawności postępowania sądowego minister sprawiedliwości oraz prezesi sądów mogą zwrócić na nie na piśmie uwagę i żądać usunięcia skutków tego uchybienia...˝.    Również wobec 3 sędziów, co do których stwierdzono uchybienia co do sprawności postępowania w sprawach o odtworzenia akt, wyciągnięto konsekwencje przewidziane w cyt. wyżej przepisie art. 37 § 4 usp.    Dodać tu należy, że sprawa Grzegorza M., o jakiej wspomniano w pkt. 4 interpelacji, po odtworzeniu akt została zakończona wyrokiem (nieprawomocnym) w dniu 17 kwietnia 2002 r.    Ad 5. Przepisy procedury nie nakładają na prezesów sądów rejonowych obowiązku powiadamiania prezesa sądu okrętowego o każdym fakcie zaginięcia i odtworzenia akt spraw sądowych. W przypadku zaginięcia akt spraw przeprowadza postępowanie wyjaśniające prezes właściwego sądu (lub na jego polecenie - przewodniczący wydziału) oraz wszczynane jest przewidziane procedurą postępowanie o odtworzenie akt. Nie zostało stwierdzone, że prezes Sądu Okręgowego w Kielcach lub ktokolwiek inny ukrywał fakt zaginięcia spraw, w szczególności karnych w Sądzie Rejonowym w Kielcach. Działania nadzorcze zostały podjęte natychmiast po uzyskaniu informacji o tym, iż w 2001 r. stwierdzono zaginięcie akt spraw. Po dokonaniu ustaleń co do liczby spraw, których zaginięcie stwierdzono (początkowo co do lat 1999-2000) oraz co do niezadowalającego tempa odtworzenia akt - wszczęto działania nadzorcze skutkujące konsekwencjami dyscyplinarnymi wyżej wskazanymi.    Działania nadzorcze podjęto 3 września 2001 r., kiedy to prezes Sądu Okręgowego w Kielcach wydał zarządzenie o przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego co do tempa odtworzenia akt sprawy II K 409/99 dot. Grzegorza M. W miarę dokonywanych ustaleń przedsiębrano kolejne działania skutkujące sankcjami wyżej opisanymi. Podkreślić też należy, o czym wspomniano już wyżej, że prezes Sądu Okręgowego w Kielcach w porozumieniu z kolegium sądu spowodował zawiadomienie prokuratury o możliwości popełnienia przestępstwa w związku z zaginięciem akt spraw oraz o stwierdzonych nieprawidłowościach w nadzorze - prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie i ministra sprawiedliwości.    II. W części dotyczącej działalności prokuratury    Odnosząc się do treści przedstawionych przez posła pytań w pkt. 3, 4 i 5 w zakresie działalności prokuratury stwierdzić należy, iż przepisy obowiązujących ustaw nie przewidują powinności informowania Ministerstwa Sprawiedliwości przez prokuratora o fakcie zaginięcia akt sądowych.    Problematykę postępowania w wypadku zaginięcia akt sprawy będącej w toku regulują przepisy rozdziału 18 Kodeksu postępowania karnego i z procedury tej - zgodnie z treścią przepisu art. 160 § 1 K.p.k. - skorzystał Sąd Rejonowy w Kielcach, w którym postępowanie się toczyło. W świetle powyższych ustaleń uznać należy, iż wszczęcie przez prokuraturę ˝postępowań wyjaśniająco-dyscyplinarnych˝ bądź spowodowanie ich wszczęcia nie znajdowało uzasadniania prawnego.    Zgodnie z brzmieniem przepisów art. 10 § 1 i 303 K.p.k. prokurator jest zobowiązany wszcząć postępowanie karne wówczas, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa. Dopiero zatem stosowne zawiadomienie prezesa Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 8 października 2001 r. oraz zawiadomienie pana posła Zbigniewa Nowaka z dnia 5 września 2001 r., złożone w Ministerstwie Sprawiedliwości w dniu 12 września 2001 r., spowodowały wszczęcie postępowania przygotowawczego przez Prokuraturę Okręgową w Tarnobrzegu. Nadmienić należy, iż na wniosek Prokuratury Apelacyjnej w Krakowie decyzją prokuratora krajowego z 28 grudnia 2001 r. wyłączono prokuratury z obszaru tej apelacji od prowadzenia postępowania w omawianej sprawie dla wyeliminowania mogących się zrodzić wątpliwości co do ich obiektywizmu.    Przedmiotem postępowania w sprawie I Ds 2/02 Prokuratury Okręgowej w Tarnobrzegu, prowadzonego w kierunku przestępstw z art. 231 § 1 K.k. oraz 276 K.k. jest zaginięcie akt co najmniej 2 spraw karnych w Sądzie Rejonowymi w Kielcach w latach 1997-2000 oraz niedopełnienie obowiązku podjęcia przez osoby odpowiedzialne właściwych działań w związku z faktem zaginięcia tych akt.    Wyniki toczącego się nadal postępowania przygotowawczego winny pozwolić na ustalenie, czy zaginięcie akt było skutkiem przestępstwa oraz na wyjaśnienie podnoszonych w treści pytań pana posła Zbigniewa Nowaka kwestii, związanych z ewentualną odpowiedzialnością określonych osób w zakresie prawidłowości reakcji na stwierdzony brak akt.    Dziękując panu posłowi za zainteresowanie przedstawioną w interpelacji problematyką pragnę zapewnić, że jest ona również przedmiotem zainteresowania kierownictwa resortu.    Z wyrazami szacunku    Minister    Barbara Piwnik    Warszawa, dnia 7 maja 2002 r.