Debaty sejmoweVI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie opieki lekarskiej i pielęgniarskiej nad uczniami w polskich szkołach

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana posła Jerzego Wenderlicha w sprawie opieki lekarskiej i pielęgniarskiej nad uczniami w polskich szkołach, przekazaną przy piśmie znak: SPS-0202-4459/00, uprzejmie informuję, że proces reform społecznych w naszym kraju stworzył nowe uwarunkowania prawno-organizacyjne dla funkcjonowania systemu ochrony zdrowia, systemu edukacji oraz administracji publicznej. Powyższe nie narusza zagwarantowanego w art. 68 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawa wszystkich dzieci i młodzieży do opieki zdrowotnej.    Uprzejmie udzielam szczegółowych informacji w przedmiotowej sprawie.    Wejście w życie z dniem 5 grudnia 1997 r. przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. o zmianie ustawy o zakładach opieki zdrowotnej (DzU nr 104, poz. 661) oraz z dniem 1 stycznia 1999 r. przepisów ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym wprowadziło zmianę zasad organizacji i funkcjonowania oraz sposobu finansowania opieki zdrowotnej przede wszystkim poprzez odejście od dotacji, czyli finansowania bazy i kadry w ochronie zdrowia, na rzecz umów o udzielanie świadczeń zdrowotnych. Ministerstwo Zdrowia kreuje politykę zdrowotną, zaś kasy chorych jako instytucje ubezpieczenia zdrowotnego zapewniają ubezpieczonym realizację świadczeń zdrowotnych. Samorząd terytorialny jako organ założycielski dla większości zakładów opieki zdrowotnej w zakresie zadań własnych (gmina) obejmuje sprawy ochrony zdrowia oraz w zakresie zadań publicznych (powiat) - promocję i ochronę zdrowia. Stało się tak na mocy art. 47 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (DzU nr 133, poz. 872, z późn. zm.). Jednostki samorządu terytorialnego z dniem 1 stycznia 1999 r. przejęły uprawnienia organu administracji rządowej, który utworzył samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej.    W świetle art. 48 ust. 1 wymienionej ustawy z dniem 1 stycznia 1999 r. powiaty przejęły placówki wymienione w art. 2 pkt. 3-5 i 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (DzU z 1996 r. nr 67, poz. 329), w tym publiczne szkoły podstawowe, gimnazja, szkoły ponadgimnazjalne ogólnokształcące i zawodowe. Na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (DzU nr 91, poz. 578, z późn. zm.) powiat wykonuje określone ustawami zadania publiczne o charakterze ponadgminnym w zakresie edukacji publicznej, zaś zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (DzU z 1996 r. nr 13, poz. 74, z późn. zm.) do zadań własnych gminy należy zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty, w tym m.in. oświaty (szkół podstawowych, przedszkoli i innych placówek oświatowo-wychowawczych).    II    Stosownie do art. 1 ww. ustawy o systemie oświaty system ten zapewnia w szczególności realizację prawa dzieci i młodzieży do wychowania i opieki, odpowiednich do wieku i osiągniętego rozwoju, oraz utrzymywanie bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki w szkołach i placówkach. Na podstawie art. 5 ust. 3 i 7 tej ustawy szkoły i placówki publiczne mogą prowadzić jedynie jednostki samorządu terytorialnego, które odpowiadają za ich działalność. Do zadań organu prowadzącego szkołę lub placówkę należy w szczególności zapewnianie warunków działania szkoły lub placówki, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki.    Zapewnienie kształcenia, wychowania i opieki jest zadaniem oświatowym: gmin - w przedszkolach oraz szkołach podstawowych i gimnazjach, powiatów - w szkołach podstawowych specjalnych i gimnazjach specjalnych, szkołach ponadgimnazjalnych, samorządów wojewódzkich - w szkołach i placówkach, zakładach kształcenia i placówkach doskonalenia nauczycieli. Przepis art. 67 ust. 1 pkt 4 wymienionej ustawy stanowi, iż do realizacji celów statutowych szkoła powinna zapewnić możliwość korzystania z gabinetu lekarskiego i dentystycznego. Na podstawie art. 92 ust. 1 ustawy o systemie oświaty uczniowie mają prawo do opieki zdrowotnej, a w szczególności do korzystania z bezpłatnych świadczeń leczniczych i rehabilitacyjnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Na podstawie przepisów rozporządzenia ministra zdrowia i opieki społecznej z dnia 5 listopada 1992 r. w sprawie zakresu, organizacji oraz form opieki zdrowotnej nad uczniami (DzU nr 87, poz. 441, z późn. zm.) w zakresie, w jakim nie są sprzeczne z ustawą o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, realizowane jest prawo uczniów wynikające z wyżej wymienionego przepisu ustawy o systemie oświaty.    Na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie oświaty minister edukacji narodowej wydał w dniu 17 sierpnia 1992 r. rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny w szkołach i placówkach publicznych (DzU z 1992 r., nr 65, poz. 331, z późn. zm.). Stosownie do tych przepisów:    - dyrektor szkoły jest zobowiązany do organizowania dla pracowników szkoły różnych form szkolenia w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, zapoznawania ich na bieżąco z nowymi przepisami, instrukcjami i wytycznymi w tym zakresie oraz do sprawowania nadzoru nad przestrzeganiem tych przepisów przez osoby prowadzące zajęcia z uczniami (§ 2 ust. 3);    - dyrektor szkoły jest obowiązany zapewnić natychmiastową pomoc lekarską i opiekę uczniowi, który uległ wypadkowi (§ 31a ust. 1);    - nauczyciel, wychowawca lub inny pracownik szkoły, który zauważył wypadek lub dowiedział się o nim, jest obowiązany udzielić pierwszej pomocy poszkodowanemu uczniowi i zawiadomić natychmiast o wypadku lekarza lub pielęgniarkę oraz dyrektora szkoły, pracownika służby bezpieczeństwa i higieny pracy oraz społecznego inspektora pracy (§ 31b).    III    Ubezpieczenie zdrowotne oparte jest na zasadach gospodarności i celowości, wdrożeniu przekształceń w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej, a także zmianie systemu udzielania świadczeń zdrowotnych w celu osiągnięcia bardziej racjonalnej i efektywnie uzasadnionej działalności świadczeniodawców. Kasa chorych jako instytucja ubezpieczenia zdrowotnego zawiera umowy ze świadczeniodawcami. Świadczeniodawcą w świetle przepisów ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym jest zakład opieki zdrowotnej oraz osoba wykonująca zawód medyczny w ramach indywidualnej lub specjalistycznej praktyki albo osoba, która uzyskała fachowe kwalifikacje do udzielania świadczeń zdrowotnych i udziela ich w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Przedmiotem kontraktów zawartych przez kasy chorych ze świadczeniodawcami są kompleksowe świadczenia zdrowotne.    Przepis art. 31 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym stanowi, iż osobom ubezpieczonym, w tym dzieciom, przysługują świadczenia zdrowotne mające na celu zachowanie zdrowia oraz zapobieganie chorobom i urazom, wczesne wykrywanie chorób, leczenie, zapobieganie niepełnosprawności i jej ograniczanie. W celu realizacji wymienionych świadczeń kasa chorych zapewnia m.in. badanie i poradę lekarską, badanie diagnostyczne, leczenie, opiekę profilaktyczną oraz zaopatrzenie w leki i materiały medyczne. Kasy chorych zabezpieczają świadczenia z ubezpieczenia zdrowotnego zgodnie z kompetencjami lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (lekarza rodzinnego), pielęgniarki środowiskowej (rodzinnej), położnej środowiskowej (rodzinnej). Organizacja miejsc, w których usługi medyczne są wykonywane, należy do kompetencji świadczeniodawcy, który podpisuje kontrakt z kasą chorych oraz odpowiada za jakość i sposób ich wykonywania (w zależności od potrzeb świadczenia powinny być udzielane w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej w warunkach domowych lub miejscach określonych przez świadczeniodawcę).    Nadmieniam, iż na podstawie art. 31b wymienionej ustawy kasy chorych realizują uprawnienia ubezpieczonego, w tym dzieci i młodzieży, do świadczeń na rzecz zachowania zdrowia, zapobiegania chorobom i wczesnego wykrywania chorób poprzez:    - propagowanie zachowań prozdrowotnych, zachęcanie do indywidualnej odpowiedzialności za własne zdrowie,    - zapewnienie ubezpieczonym profilaktycznych badań lekarskich w celu wczesnego rozpoznania chorób układu krążenia, chorób nowotworowych oraz innych chorób,    - prowadzenie profilaktyki stomatologicznej u dzieci do lat 18,    -przeprowadzanie badań profilaktycznych u dzieci do lat 18 i kobiet w ciąży,    - wykonywanie szczepień ochronnych.    Kasa chorych realizuje powyższe świadczenia w ramach profilaktycznych programów zdrowotnych lub programów polityki zdrowotnej:    - zlecanych przez ministra zdrowia i finansowanych z budżetu państwa,    - podejmowanych i finansowanych przez kasy chorych ze środków własnych,    - finansowanych z innych źródeł.    IV    W odniesieniu do świadczeń zdrowotnych na rzecz dzieci i młodzieży należy wskazać, iż w związku z koniecznością usprawnienia i prorodzinnego ukierunkowania działań ochrony zdrowia konieczne stało się upowszechnienie instytucji lekarza podstawowej opieki zdrowotnej i lekarza rodzinnego (w zakresie opieki nad dziećmi, ze szczególnym uwzględnieniem medycyny wieku rozwojowego) po to, by w większym stopniu odpowiedzialność za dostęp do tych świadczeń i wiedzę o nich przejęli rodzice.    Powyższe rozwiązanie jest zgodne z Konwencją o Prawach Dziecka. Państwa - strony tej konwencji uznają prawo dziecka do jak najwyższego poziomu zdrowia; będą dążyły do pełnej realizacji tego prawa: zapewnienia opieki zdrowotnej, ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju podstawowej opieki zdrowotnej (art. 24). Świadczenia lekarskie i pielęgniarskie w środowisku nauczania i wychowania szczególnie uwzględniają szczepienia ochronne według kalendarza szczepień oraz profilaktykę wieku rozwojowego. Natomiast organizacja miejsc, w których usługi medyczne są wykonywane, należy do kompetencji świadczeniodawcy według wyżej wymienionych zasad organizacyjnych. W roku 2000 główny inspektor sanitarny, oceniając realizację programu szczepień ochronnych, stwierdza, po opracowaniu sprawozdań za cały rok 1999 (druk MZ-54), że stan uodpornienia dzieci i młodzieży jest podobny jak w latach ubiegłych, poprzedzających reformę opieki zdrowotnej.    V    Samorząd terytorialny ma ustawowy obowiązek po uprzednim rozpoznaniu potrzeb zapewnić w placówkach pedagogicznych kadrę o kwalifikacjach odpowiadających typowi placówki. Dyrektor szkoły może utrzymać zatrudnienie pielęgniarek w środowisku nauczania i wychowania, jeżeli statut szkoły określający organizację szkoły przewiduje takie stanowisko. W przeciwnym przypadku dyrektor szkoły może wystąpić z wnioskiem do podmiotu, który utworzył szkołę, o uwzględnienie w statucie (regulamin organizacyjny) stanowiska, które pozwoli zatrudnić osobę do sprawowania opieki zdrowotnej w istniejącym na terenie szkoły pokoju badań czy izolatce.    Stosownie do art. 43 ust. 1 pkt 1-3 ustawy budżetowej na rok 2000 z dnia 21 stycznia 2000 r. (DzU nr 7, poz. 85) jednostki samorządu terytorialnego mogą otrzymać dotacje celowe na dofinansowanie bieżących zadań własnych związanych z kosztami wdrożenia reformy systemu oświaty, poprawą warunków nauczania w szkołach wiejskich i remontami szkół.    VI    Świadczenia zdrowotne w środowisku wychowania i nauczania realizowane są bądź w systemie podstawowej opieki zdrowotnej, bądź poprzez kontraktowanie przez kasy chorych świadczeń zdrowotnych bezpośrednio z pielęgniarką szkolną wykonującą zawód w formie indywidualnej lub grupowej praktyki pielęgniarskiej. Wszystkie świadczenia zdrowotne na rzecz dzieci i młodzieży są kontraktowane w samodzielnych publicznych zakładach opieki zdrowotnej, niepublicznych zakładach opieki zdrowotnej, praktykach grupowych i indywidualnych. Należy podkreślić, iż kasy chorych finansują wyłącznie realizację świadczeń zdrowotnych zgodnie z zapisami w ustawie o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, finansowanie pozostałych zadań placówek opiekuńczo-wychowawczych pozostaje w gestii samorządów terytorialnych. Do zadań kasy chorych należy finansowanie etatów.    VII    Uprzejmie informuję, iż rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym oraz o zmianie niektórych ustaw (druk nr 1496), który obecnie jest przedmiotem prac legislacyjnych w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadza nowe uregulowania dotyczące opieki zdrowotnej dla dzieci i młodzieży.    Na podstawie art. 31b ust. 3 wymienionego projektu ustawy minister właściwy ds. zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym ds. oświaty i wychowania, po zasięgnięciu opinii Krajowego Związku Kas Chorych, Naczelnej Rady Lekarskiej i Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych, uwzględniając szczególną rolę profilaktyki zdrowotnej, w tym promocji zdrowia, dla dzieci określi, w drodze rozporządzenia, w odniesieniu do świadczeń udzielanych dzieciom do lat 18 oraz studentom - zakres świadczeń profilaktycznych, w szczególności badań przesiewowych wraz z określeniem wieku dziecka, w jakim te badania są przeprowadzane.    VIII    Podkreślam również, iż na podstawie ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym ubezpieczony, w tym dziecko, ma prawo do wyboru lekarza podstawowej opieki zdrowotnej lub lekarza rodzinnego spośród lekarzy ubezpieczenia zdrowotnego współpracujących z kasą chorych, do której należy ubezpieczony. Ubezpieczony ma także prawo wyboru lekarza specjalisty spośród lekarzy ubezpieczenia zdrowotnego współpracujących z kasą chorych, do której należy ubezpieczony. Rola lekarza podstawowej opieki zdrowotnej lub lekarza rodzinnego ˝jako przewodnika i doradcy pacjenta˝ określa jego prewencyjne, lecznicze, diagnostyczne funkcje. Obejmują one skierowanie pacjenta na leczenie lub konsultację do lekarza specjalisty lub specjalistyczne leczenie w warunkach szpitalnych.    Dodać należy, że na podstawie art. 31 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza (DzU z 1997 r. nr 28, poz. 152, z późn. zm.) lekarz ma obowiązek udzielić pacjentowi, w tym pacjentowi, który ukończył 16 lat, przystępnej informacji o jego stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych, leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu, zaś pacjentowi, który nie ukończył 16 lat, lekarz udziela informacji w zakresie i formie potrzebnej do prawidłowego przebiegu procesu diagnostycznego lub terapeutycznego i wysłuchuje jego zdania.    W konkluzji, opiekę zdrowotną nad dziećmi i młodzieżą zapewnia się w ramach podstawowej opieki zdrowotnej. Powyższe obejmuje wszystkie dzieci i młodzież zamieszkujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.    Z poważaniem    Sekretarz stanu    Maciej Piróg    Warszawa, dnia 11 sierpnia 2000 r.