Debaty sejmoweVI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie konieczności przywrócenia ochrony podstawowych interesów narodowych i państwowych w systemie makroekonomicznym Polski

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do pisma SPS-0202-4533/00 przesyłam odpowiedź ministra skarbu państwa na interpelację pana posła Janusza Dobrosza w sprawie konieczności przywrócenia ochrony podstawowych interesów narodowych i państwowych w systemie makroekonomicznym Polski.    Ad 1. Polska gospodarka znajduje się w okresie przemian wynikających z procesów transformacji systemu ekonomicznego oraz integracji z Unią Europejską. Realizowana w ostatnich latach przez rząd polityka przekształceń własnościowych w bankowości, przemyśle i rolnictwie ma na celu głównie poprawę efektywności funkcjonowania gospodarki w skali globalnej, poszczególnych gałęzi oraz podmiotów gospodarczych.    Należy stwierdzić, że polska gospodarka mimo dynamicznego rozwoju, jaki wystąpił w ostatnich latach, wykazuje nadal opóźnienie w zakresie przemian technologicznych w porównaniu z innymi krajami o rozwiniętej gospodarce rynkowej. Opóźnienie to można niwelować poprzez restrukturyzację i konsolidację systemu bankowego, przemysłu i rolnictwa.    Skromny potencjał kapitałowy rodzimych inwestorów uniemożliwia zaangażowanie odpowiednich środków w celu pełnego uruchomienia wskazanych wyżej procesów. Stąd też istnieje konieczność sięgnięcia po zewnętrzne źródła finansowania. Bez znacznego udziału zagranicznych inwestorów restrukturyzacja polskiej gospodarki nie ma szans na powodzenie. Tym samym wzrost efektywności gospodarowania nie jest możliwy.    Proces integracji Polski z gospodarką europejską stanowi dla naszego kraju wyzwanie i powinien stymulować do podejmowania działań prowadzących do wzrostu konkurencyjności polskich towarów i poprawy ich pozycji na rynku międzynarodowym.    W świetle przedstawionych uwarunkowań można stwierdzić, że inwestycje zagraniczne odgrywają istotną i pozytywną rolę w procesie restrukturyzacji i prywatyzacji polskiej gospodarki. Napływ kapitału świadczy o wzroście zaufania inwestorów zagranicznych do rynku polskiego, a także o pozytywnej ocenie sytuacji ekonomicznej.    Ad 2. Teza pana posła o nasilającym się w latach 1997-2000 procesie wywłaszczania w Polsce kapitału polskiego na rzecz kapitału zagranicznego nie znajduje odzwierciedlenia w doświadczeniach wynikających z pracy naszego resortu. Przedmiotem działań MSP w zakresie nazwanym przez pana posła ˝wywłaszczeniem w Polsce kapitału polskiego˝ jest proces prywatyzacji pośredniej (kapitałowej). Poniższe zestawienia (cyt. str. 36 i 37 Raportu o przekształceniach własnościowych w 1999 r., MSP, Warszawa 2000 - w załączeniu)*) ilustrują strukturę udziału inwestorów polskich i zagranicznych w prywatyzacji na przestrzeni ostatniej dekady. Przedstawione dane, mimo wyraźnego prymatu udziału kapitału inwestorów zagranicznych w prywatyzacji (przy przewadze inwestorów krajowych wg liczby spółek), nie potwierdzają sugestii pana posła o ˝wywłaszczaniu kapitału polskiego˝. Inwestor polski w prywatyzacji poœredniej w latach 1990-1999 (w mln zł) (wg stanu na koniec roku) Wyszczególnienie 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 Razem Wpływy z tytułu sprzedaży 2,4 22,1 5,2 95,4 121,9 341,6 591,0 305,5 5500,0 3500,0 10485,1 Zobowišzania inwestycyjne 0 6,25 19,4 326,6 145,05 354,23 659,22 287,1 45,0 1700,0 3542,85 Realizacja zobowišzań(nakłady inwestycyjne) 0 0 0 77,9 216,7 322,7 260,0 732,9 970,4 651,3 3231,9 Liczba spółek 2 9 7 18 18 14 16 25 7 16 132 Inwestor zagraniczny w prywatyzacji poœredniej w latach 1990-1999 (w mln zł) (wg stanu na koniec roku) Wyszczególnienie 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 Razem Wpływy z tytułu sprzedażyakcji/udziałów 2,1 134,6 290,9 319,4 236,2 1163,1 1139,2 1522,1 1042,4 9450,0 15300,0 Zobowišzania inwestycyjne(w mln zł) 0 193,8 514,9 894,9 491,01 1240,9 659,05 1715,6 1441,0 3550,0 10701,16 Realizacja zobowišzańinwestycyjnych 0 0 0 350,2 573,6 945,4 1390,5 1474,2 3134,8 2242,8 10111,5 Liczba spółek z udziałemkapitału zagranicznego 1 8 16 28 14 11 7 12 4 3 104    W tym kontekście nie może zatem również znaleźć potwierdzenia pański wniosek o ˝równoległości procesu wywłaszczania w Polsce˝ z kształtowaniem się wskazanych zjawisk makroekonomicznych. Zaprezentowane przez pana posła zjawiska makroekonomiczne występują w polskiej gospodarce, podobnie jak w innych krajach przechodzących proces transformacji. Trudno jednak zgodzić się ze stwierdzeniem, że procesy te nasilają się, a zwłaszcza, że są ze sobą powiązane. Wydaje się, iż bardzo trudno jest wskazać jakiekolwiek badania przeprowadzone przez renomowane instytucje naukowe, które mogłyby potwierdzić równoległość czy wzajemną zależność wszystkich wymienionych zjawisk.    Należy także dodać, iż realizowana obecnie polityka gospodarcza rządu, uwzględniająca aktualne możliwości naszej gospodarki, zmierza do stopniowego ograniczania stopy bezrobocia, deficytu sektora finansów publicznych i zmiany struktury wydatków publicznych w kierunku zwiększenia udziału wydatków prorozwojowych.    ˝Proces powstawania w Polsce nowej grupy kierowniczej w gospodarce, złożonej z właścicieli i dzierżawców wielkiego i średniego kapitału, będących cudzoziemcami˝ - jako kolejna teza zgłoszona przez pana posła w ostatnim punkcie pytania 2 - stanowi logiczną konsekwencję procesu prywatyzacji z udziałem inwestorów zagranicznych, przy założeniu, że dotyczy on kształtowania się kadry menedżerskiej oraz składu organów nadzoru w spółkach prawa handlowego z większościowym udziałem kapitału zagranicznego.    Pragnę jednocześnie dodać, że z doświadczeń spółek sprywatyzowanych na ścieżce kapitałowej wynika, iż najbardziej zaawansowane strategie modernizacyjne oraz skuteczne działania rynkowe realizują spółki, w których strategicznymi inwestorami są duże firmy, a większościowe pakiety akcji należą do kapitału zagranicznego.    Ad 3. W okresie ostatnich trzech lat na rozwój polskiej gospodarki oddziaływały negatywnie takie czynniki zewnętrzne, jak rosyjski kryzys finansowy oraz spowolnienie tempa wzrostu gospodarczego krajów UE. W przeciwieństwie jednak do innych krajów środkowo-wschodniej Europy Polsce udało się uniknąć poważniejszego zachwiania trendu wzrostowego.    Znaczny napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych, związany także z potrzebą głębokiej restrukturyzacji gospodarki, jest niewątpliwie jedną z przyczyn dużej dynamiki importu i pogłębiającego się deficytu obrotów bieżących. Deficyt ten jednak w znacznej mierze rekompensuje nadwyżka na rachunku obrotów kapitałowych i finansowych, co w efekcie nie powoduje poważnego uszczuplenia stanu rezerw. Warto zauważyć, że wzrost deficytu obrotów bieżących wynikał w dużym stopniu ze zbyt silnej podaży pieniądza i kredytów, tworząc popyt ukierunkowany w znacznej części na towary importowane.    Od ostatniego kwartału 1999 r. nastąpiło wyraźne zaostrzenie polityki pieniężnej państwa, do czego przyczyniła się w znacznym stopniu tendencja wzrostowa wskaźnika inflacji. Restrykcyjna polityka pieniężna jest realizowana również w bieżącym roku. Znajduje to wyraz w elastycznym kształtowaniu stóp procentowych, których podnoszenie osłabiło tempo wzrostu cen, spowodowało obniżenie wskaźnika inflacji, a w rezultacie zmniejszenie podaży pieniądza. Osłabienie tempa wzrostu cen oraz poprawa kondycji sektora finansów publicznych zapobiegły pogłębianiu się nierównowagi zewnętrznej. Stwarza to szansę stopniowej redukcji deficytu sektora finansów publicznych i wzrostu udziału wydatków prorozwojowych w globalnych wydatkach publicznych.    Należy zaznaczyć, że zarówno prywatyzacja, jak i realizowane programy restrukturyzacji prowadzą do istotnej poprawy konkurencyjności polskiej gospodarki, tworząc podstawy do przewidywanej ekspansji eksportu i zmiany jego struktury w kierunku towarów wysokoprzetworzonych, wyrobów pracochłonnych i usług.    Obecnie kontynuowane są reformy strukturalne, a także tworzy się warunki sprzyjające inwestorom uczestniczącym w prywatyzacji polskiej gospodarki. Działania związane z transformacją gospodarki, mające na celu restrukturyzację przemysłu, finansów oraz usług kontynuowane będą także w latach następnych.    Ad 4. Błąd nieracjonalności leseferyzmu jako koncepcji czy systemu przeciwstawnych nieracjonalności etatyzmu pseudosocjalistycznego polega - sądząc z kontekstu, a także odniesień do całego tekstu interpelacji pana posła - na skrajnej liberalizacji polityki gospodarczej, co jest bliskie klasycznym doktrynom liberalnym, tworzonym w XIX w. Użyte jednak w interpelacji określenie ˝pseudoliberalny˝ sugerowałoby modyfikację klasycznego liberalizmu w kierunku z leseferyzmem sprzecznym, a więc rewizji czy mutacji klasycznych wykładni, zakładających w jakichś formach interwencję czy aktywność gospodarczą państwa.    Nie wdając się jednak w zawiłości szczegółowych konotacji terminologicznych, uprzejmie wyjaśniam, że polityka liberalizacji gospodarki (co nie może być jednak w sposób odpowiedzialny i metodologicznie poprawny potraktowane jako równoznaczne z przyjęciem doktryny klasycznego liberalizmu czy w skrajnej postaci: leseferyzmu) podjęta została w 1989 r. i jest realizowana przez kolejne rządy RP.    Identyfikowanie polityki gospodarczej Polski w latach 1989-2000 z leseferyzmem jest chyba nieporozumieniem. Zarówno tak znaczny udział własności państwowej w gospodarce, jak - angażujące środki budżetowe - programy restrukturyzacji sektorów i przedsiębiorstw, których właścicielem jest skarb państwa, świadczą o dużym podmiotowym zaangażowaniu państwa w gospodarkę.    Mój rząd nie wprowadzał radykalnych zmian polityki gospodarczej państwa ani w kierunku liberalizacji jej zasad, ani też wzmacniania i rozszerzania udziału państwa w gospodarce.    Ad 5. Stwierdzenie zawarte w pytaniu nr 5 nie ma uzasadnienia. Rząd nigdy nie lekceważył opinii publicznej i opozycji. Analizuje on przekazywane bezpośrednio lub za pośrednictwem prasy oraz środków masowego przekazu krytyczne spostrzeżenia i uwagi. Wyniki analizy stara się uwzględniać w swej działalności bieżącej, także poprzez podejmowanie w szerokim zakresie inicjatyw ustawodawczych.    Ad 6. W pytaniu tym zawarta jest idea, zgodnie z którą zadaniem rządu jest ochrona podstawowych składników majątku narodowego: kapitału produkcyjnego, finansowego, zasobów ludzkich. Przejawem tej ochrony ma być dbałość o utrzymanie odpowiedniego poziomu publicznej własności tych składników. Jeśli intencja została prawidłowo odczytana, nieuchronnie prowadzi to do wniosku, że zadaniem rządu jest ograniczanie podstawowych wolności gospodarczych w celu eliminowania lub ograniczania aktywności podmiotów zagranicznych w wielu, a być może wszystkich dziedzinach życia gospodarczego.    Rząd reprezentuje inny pogląd w tej sprawie. Przyjmując na siebie zobowiązania wynikłe z Układu Europejskiego oraz członkostwa w OECD Polska stanęła przed zadaniem otwierania swego obszaru dla swobodnego przepływu towarów, usług, kapitału, a w perspektywie także pracowników.    Rząd Polski dostrzega potrzebę utrzymywania pewnych ograniczeń - najczęściej o czasowym charakterze - odnośnie do niektórych wolności. I tak, nadal obowiązuje tryb koncesyjny przy nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców. Rząd wyraża wolę ograniczania dostępności nabywania nieruchomości przez cudzoziemców także po wstąpieniu do Unii, co znalazło wyraz w stosownym stanowisku negocjacyjnym. Podobne ograniczenia dotyczą rynku pracy - istnieje tryb koncesyjny przy zatrudnianiu w Polsce cudzoziemców.    Priorytetem polskiego rządu jest zapewnienie możliwości rozwoju polskiej gospodarki dzięki dostosowywaniu standardów ich działania do standardów europejskich. Na pewno pomocne okaże się tu stosowanie odpowiednio zintegrowanych zasad nadzoru właścicielskiego.    Konieczność kontynuacji szybkiej prywatyzacji majątku państwowego i zapewnienia inwestorom zagranicznym dostępu na równych prawach z inwestorami krajowymi do tego procesu, na bazie przejrzystych zasad i procedur, było jednym z istotnych zapisów porozumienia o zaproszeniu Polski do przystąpienia do konwencji o Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) zgodnie z oświadczeniem rządu RP dotyczącym przyjęcia przez Polskę zobowiązań wynikających z członkostwa w OECD (lipiec 1996 r.). Stanowi ono prawnie wiążące zobowiązanie, którego ewentualne nieprzestrzeganie przez stronę polską może spowodować negatywne konsekwencje o charakterze prawno-ekonomicznym.    Minister    Andrzej Chronowski    Warszawa, dnia 22 września 2000 r.