Debaty sejmoweVI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie wykorzystania przewagi ekonomicznej dużych sieci handlowych

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przesłaną przy piśmie znak SPS-0202-3248/00 z 11 lutego br. interpelacją posła Bogdana Lewandowskiego w sprawie wykorzystywania przewagi ekonomicznej dużych sieci handlowych, uprzejmie przedkładam poniższe stanowisko.    Pragnę zapewnić pana marszałka, że sprawy handlu wewnętrznego traktowane są w Ministerstwie Gospodarki z należytą uwagą. Zmiany zachodzące w tym sektorze, zarówno pod względem struktury sieci handlowej, jak i kondycji przedsiębiorstw, znajdują się pod stałą obserwacją.    Za sprawą głównie inwestycji zagranicznych od kilku lat na polskim rynku wzrasta liczba wielkopowierzchniowych obiektów handlowych. Mimo dynamicznego rozwoju udział tych obiektów w ogólnej liczbie sklepów jest jeszcze ciągle niewielki i na koniec 1998 r. wynosił 0,7%. Sytuacja ta nie zmienia zasadniczo struktury polskiego handlu, który nadal charakteryzuje się nadmiernym rozdrobnieniem.    Stosunkowo niewielka liczba dużych firm handlowych powoduje, że stają się one poszukiwanym przez producentów odbiorcą towarów. Skala zakupów dokonywanych przez te firmy oraz pewność zapłaty za towar rekompensują, według opinii wytwórców, szereg niedogodności towarzyszących współpracy z kontrahentami, wykorzystującymi swoją pozycję rynkową.    Nasilające się ze strony producentów-dostawców sygnały o uciążliwościach wynikających z warunków umów zawieranych z wielkimi sieciami detalicznymi stały się powodem zlecenia przez Ministerstwo Gospodarki przeprowadzenia badań w sferze handlu wewnętrznego, ze szczególnym uwzględnieniem problemów koncentracji i współpracy krajowych producentów i dystrybutorów. Analiza wyników tych badań potwierdziła, że wielkie sieci handlowe stosują praktyki polegające na odsprzedaży towarów po cenie zakupu, narzucają wydłużone terminy płatności za dostarczony towar, domagają się od dostawców udzielania rabatów, partycypowania w kosztach reklamy i promocji.    W celu wszechstronnego przedyskutowania wynikających z analizy problemów występujących w handlu, z inicjatywy Ministerstwa Gospodarki 12 stycznia 2000 r. została zorganizowana konferencja nt. ˝Współpraca między dostawcami a wielkopowierzchniowymi przedsiębiorstwami handlowymi˝. W konferencji udział wzięli przedstawiciele świata nauki, Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zaproszeni producenci oraz reprezentanci firm handlowych. Profesorowie prawa i ekonomii przedstawili ekspertyzy, w których poddali ocenie wyniki wspomnianej analizy oraz zaprezentowali poglądy i opinie odnośnie do możliwości i celowości wprowadzania regulacji prawnych w tym obszarze. Przeprowadzone badania wykazały, że warunki umów dyktowane przez wielkie sieci handlowe swoim dostawcom są przez nich postrzegane jako uciążliwe i noszące znamiona nieuczciwej konkurencji. Zgłaszane przez producentów pod adresem rządu postulaty wprowadzenia regulacji prawnych, które uniemożliwiłyby stosowanie tego rodzaju praktyk, kolidują z kodeksową zasadą swobody zawierania umów i kształtowania ich treści przez strony. Wskazane przez dostawców uciążliwe warunki umów, takie jak np. partycypacja producenta w kosztach promocji towaru w sklepie, zdaniem ekspertów są ogólnie przyjętymi narzędziami marketingowymi. Niemniej jednak mogą negatywnie oddziaływać na sytuację dostawców, zwłaszcza małych i średnich przedsiębiorstw wytwórczych.    Dyskusja wykazała, że producenci uważają za mało lub całkowicie nieskuteczną sądową ochronę swoich interesów, wymagającą inicjatywy poszkodowanego przedsiębiorcy. Z powodu wysokich kosztów oraz przewlekłości postępowania sądowego dla ochrony swych interesów producenci oczekiwaliby raczej trybu administracyjnego. Dochodzenie roszczeń w drodze powództwa cywilnego przeciw wielkiej sieci handlowej nie jest w praktyce stosowane, bowiem dostawcy grozi zerwanie z nią współpracy. Wynika to także z nierównego rozkładu sił pomiędzy producentem-dostawcą a siecią handlową, który w warunkach polskich jest znacznie głębszy niż w krajach Unii Europejskiej.    Uczestnicy konferencji uznali, że jednym z najważniejszych problemów występujących przy współpracy producentów z wielkimi sieciami handlowymi są długoterminowe okresy płatności za dostarczony towar. Wpływają one niekorzystnie nie tylko na kondycję drobnych producentów, ale także na całą gospodarkę. Nadmierne opóźnianie płatności może w skrajnym przypadku wywoływać tzw. efekt domina w sektorze wytwórców współpracujących ze sobą (poddostawca nie otrzyma zapłaty od producenta, bowiem on nie otrzymał zapłaty od kupującego). Nad problemem tym od kilku lat pracuje Komisja Europejska. Przeprowadzone przez komisję analizy wykazują, że nieterminowe wykonywanie płatności utrudnia sprawne funkcjonowanie Jednolitego Rynku Wewnętrznego UE. Zidentyfikowane zostały obszary gospodarki o najtrudniejszej sytuacji, wśród których Komisja wymienia budownictwo, transport, handel hurtowy i detaliczny oraz niektóre branże przemysłowe. Różnice w ustawodawstwie poszczególnych państw członkowskich w tym zakresie stanowią barierę w handlu między krajami Unii. Opóźnione płatności rzutują na podwyższenie kosztów finansowych firm, wpływają niekorzystnie na ich konkurencyjność, zwiększają prawdopodobieństwo łańcuchowych niewypłacalności, przyczyniając się do bankructwa firm oraz likwidacji miejsc pracy. W 1995 r. Komisja Europejska wydała krajom członkowskim zalecenie dotyczące zwalczania wydłużonych okresów płatności w transakcjach handlowych. Ponieważ nie nastąpiła poprawa w rozwiązaniu tego problemu, zdecydowano o podjęciu prac nad dyrektywą, obecnie bardzo zaawansowanych. W Ministerstwie Gospodarki uważnie śledzone są ich postępy, ze względu na zamiar skorzystania z doświadczeń Komisji Europejskiej w tej dziedzinie. Jakkolwiek podzielam pogląd, że nadmierna ingerencja państwa nie jest tu wskazana, zarówno obserwowane przejawy wykorzystywania przewagi ekonomicznej przez duże sieci, jak i bliskie członkostwo Polski w Unii Europejskiej wymagają przystąpienia do intensywnych prac nad uregulowaniem poruszonych w interpelacji problemów.    W związku z tym w Ministerstwie Gospodarki podjęto inicjatywę przygotowania i przedstawienia założeń regulacji prawnej zmierzającej do skrócenia terminów płatności za dostarczony towar, jako przepisów względnie obowiązujących, a więc nienaruszających zasady swobody zawierania umów.    W odniesieniu do praktyk odsprzedaży towaru bez stosowania marży rozważana jest nowelizacja ustawy o cenach, mająca na celu wprowadzenie przepisu zakazującego sprzedaży towarów po cenie rażąco niskiej.    Ze względu na znaczenie omawianych aspektów współpracy przedsiębiorców dla rozwoju handlu i zmian w gospodarce wymienionym inicjatywom nadano kształt zadań w ˝Programie rozwoju handlu wewnętrznego do 2003 r.˝, przygotowanym przez Ministerstwo Gospodarki. Po zakończeniu uzgodnień międzyresortowych dokument ten zostanie przekazany do rozpatrzenia przez Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Wojciech Katner    Warszawa, dnia 29 lutego 2000 r.