Debaty sejmoweVI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie reformy prokuratury

   W związku z interpelacją posła na Sejm RP Bogdana Lewandowskiego w sprawie projektu reformy prokuratury - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów - uprzejmie wyjaśniam, co następuje:    Zasadniczym celem projektu reformy prokuratury jest zwiększenie efektywności działania prokuratury w zwalczaniu przestępczości. Projekt ustawy zakłada koncentrację sił i środków prokuratury na zwalczaniu przestępstw najpoważniejszych, szczególnie niebezpiecznych dla porządku społecznego i bezpieczeństwa państwa oraz szybsze i tańsze zwalczanie drobnej i średniej przestępczości, szczególnie uciążliwej dla ludzi.    Cel ten zamierza się osiągnąć dzięki: uproszczeniu struktury organizacyjnej prokuratury, zminimalizowaniu nadzoru służbowego i wyeliminowaniu zbędnej biurokracji, poprawie współpracy pomiędzy prokuraturą a policją, uzupełnieniu zasady niezależności prokuratora zasadą odpowiedzialności prokuratora, zwiększeniu roli szefów poszczególnych prokuratur, wzmocnieniu odpowiedzialności szefów prokuratur za działania podległych im prokuratorów, przyjęciu zasady ekonomii procesowej w działaniach prokuratury i prokuratorów, wprowadzeniu kadry menedżerskiej (stanowisko dyrektora finansowo-gospodarczego) do zarządzania prokuratorami (na szczeblu województwa), powiązaniu awansu i wysokości wynagrodzenia prokuratorów z efektami ich pracy.    Projekt reformy prokuratury nie narusza konstytucji. Przeciwnie, projekt owej ustawy o prokuraturze, zgodnie z postanowieniami nowej konstytucji oraz rozwiązaniami obowiązującymi w Polsce od 1990 r., przewiduje, że funkcję prokuratora generalnego wykonuje minister sprawiedliwości, a prokuraturę stanowią minister sprawiedliwości jako prokurator generalny oraz podlegli mu prokuratorzy.    Projekt nie upolitycznia prokuratury ani nie zwiększa dotychczasowych uprawnień prokuratora generalnego. Tak jak obecnie minister sprawiedliwości jako prokurator generalny będzie kierował działalnością prokuratury, wydawał zarządzenia, decyzje, wytyczne i polecenia. Prokurator generalny będzie wykonywał swoje zadania przy pomocy zastępców prokuratora generalnego, prokuratorów powołanych do pełnienia funkcji prokuratora w Ministerstwie Sprawiedliwości i delegowanych do tego urzędu oraz prokuratorów jednostek organizacyjnych prokuratury. Tak jak dotychczas zastępców prokuratora generalnego będzie powoływał, spośród prokuratorów, prezes Rady Ministrów na wniosek ministra sprawiedliwości.    Projekt ustawy przewiduje zmianę struktury organizacyjnej prokuratury. Planuje się likwidację Prokuratury Krajowej, prokuratur apelacyjnych i okręgowych. Jednostkami organizacyjnymi prokuratury będą jedynie prokuratury wojewódzkie i prokuratury rejonowe. Prokuratura wojewódzka obejmować będzie obszar jednego województwa, a prokuratura rejonowa - jednego lub kilku powiatów. W ten sposób drabina hierarchiczna prokuratury zostanie radykalnie skrócona aż o dwa szczeble, co przyspieszy postępowanie w obrębie samej prokuratury, zlikwiduje nadzór niepotrzebnie przedłużający to postępowanie i przyczyni się do skierowania doświadczonych prokuratorów na tzw. pierwszą linię prokuratorską, wprost do kierowania lub nadzoru bezpośredniego (procesowego) nad śledztwami i dochodzeniami. Planuje się również likwidację Naczelnej Prokuratury Wojskowej oraz wojskowych prokuratur okręgowych i garnizonowych. Ich zadania przejmą prokuratury powszechne. Jest to zgodne z tendencjami obowiązującymi w Unii Europejskiej (m.in. we Francji, Holandii, Niemczech).    Projekt ustawy dopasowuje sieć organizacyjną prokuratury do podziału administracyjnego państwa. Przyjęcie takiego rozwiązania nie będzie miało żadnych niekorzystnych konsekwencji dla sprawności oskarżania przed sądami, gdyż zgodnie z tradycją, wywodzącą się z modelu francuskiego, polska prokuratura nie miała zwyczajowo określonej właściwości ani miejscowo, ani rzeczowo i przed sądami różnych szczebli występowali dotąd prokuratorzy szczebli często nieodpowiadających. Dzięki nowej strukturze organizacyjnej prokuratury zostanie wzmocniona pozycja szefów prokuratur wojewódzkich w stosunku do komendantów wojewódzkich policji (obecnie partnerem jednego komendanta policji jest kilku prokuratorów okręgowych). Trzeba też podkreślić, że proponowany układ terytorialny prokuratury ma istotne znaczenie dla sprawnego i skutecznego zwalczania przestępczości. Rzeczą pierwszorzędnej wagi jest bowiem poprawa współpracy prokuratury z policją oraz odpowiedni nadzór prokuratury nad niektórymi działaniami policji. Praca prokuratury jest mniej efektywna, gdy właściwość miejscowa prokuratuy i policji się nie pokrywają.    Aby zapewnić stabilizację prokuratorom pełniącym funkcję szefa prokuratury oraz wyeliminować jakąkolwiek podstawę do podejrzeń o wykorzystywanie obsadzania wysokich stanowisk kierowniczych w prokuratorze do celów politycznych, projekt ustawy wprowadza 5-letnią kadencję piastowania funkcji szefa prokuratury rejonowej i szefa prokuratury wojewódzkiej. Kadencja ta będzie mogła być powtórzona. Odwołanie szefa prokuratury wojewódzkiej lub szefa prokuratury rejonowej przed upływem kadencji, na którą zostali powołani, będzie dopuszczalne jedynie w wypadkach sprecyzowanych w ustawie.    Projekt ustawy dostosowuje działalność prokuratury i zakres uprawnień procesowych prokuratorów do wymogów nowej konstytucji oraz owych kodyfikacji karnych. Projekt ustawy nie przewiduje prowadzenia przez prokuratorów bezpośrednich działań operacyjnych, natomiast zakłada współdziałanie prokuratury z policją oraz służbami specjalnymi w sprawach, w których stosuje się czynności operacyjne.    Dyskusja nad niezbędnymi zmianami w prokuraturze oraz generalnymi założeniami do nowej ustawy rozpoczęła się wiosną 1998 r. i była kontynuowana przez kilkanaście miesięcy. Wybrano propozycję najbardziej służącą poprawie skuteczności zwalczania przestępczości, a odrzucono koncepcję prokuratury autonomicznej z szerokimi uprawnieniami samorządu prokuratorskiego na wzór samorządu sędziowskiego wysuwaną przez niektóre kręgi prokuratorów jako niezapewniającą osiągnięcia tego celu i niezgodną z nową konstytucją.    Trzeba też podkreślić, że nie ma nic ani nadzwyczajnego, ani tajemniczego w sposobie przygotowywania nowej ustawy o prokuraturze. Projekt ten, jak wiele innych tworzonych przez Ministerstwo Sprawiedliwości, opracowuje wąska grupa specjaliastów. Musi najpierw powstać spójny projekt, aby było o czym dyskutować. Nie można bowiem w nieskończoność prowadzić debat o ogólnych założeniach.    W połowie marca br., kiedy gotowy był już zwarty projekt przewidujący w niektórych kwestiach rozwiązania wariantowe, Ministerstwo Sprawiedliwości przedstawiło go Radzie Prokuratorów, a za pośrednictwem prokuratorów apelacyjnych - wszystkim prokuratorom. W tej chwili trwają konsultacje ze środowiskiem ekspertów i praktyków. W najbliższym czasie, po dokonaniu niezbędnych poprawek wynikających z merytorycznej dyskusji, projekt zostanie skierowany do konsultacji międzyresortowych. Z oczywistych względów zatem Rada Ministrów nie zajmowała jeszcze stanowiska w sprawie tego projektu.    Minister    Hanna Suchocka    Warszawa, dnia 10 maja 1999 r.